Ciało, umysł i duch – medycyna, gramatyka i joga.

We wpisie „Joga w myśli indyjskiej” wskazałem szerszy kontekst filozofii indyjskiej, w którym funkcjonuje joga. Aby dopełnić obraz jogi w kulturze Indii, warto przyjrzeć się jej znaczeniu ze względu na cel i efekt.

Odwołam się tu do postaci Patańdżalego, mędrca chyba bardziej mitycznego niż rzeczywistego, przedstawianego w postaci pół-człowieka, pół-węża. Zwyczajowo Patańdżalemu przypisuje się autorstwo trzech tekstów: traktatu o ajurwedzie, traktatu o jodze i komentarza do gramatyki.   Patańdżali jest uosobieniem bardzo żywego w tradycji Indii ideału wielkiego mędrca (mahariszi). Z naszej perspektywy można by go nazwać człowiekiem renesansu – człowiekiem o wszechstronnej wiedzy, poświęconemu rozwojowi i poznaniu, badaczem siebie i świata. Dlatego przypisuje się mu mistrzostwo w trzech kluczowych dziedzinach: medycynie, gramatyce i jodze.

Ajurweda

Tradycyjna medycyna indyjska – podobnie jak joga wywodzi się z najstarszych czasów kultury Indii, z okresu wedyjskiego. Jej źródłem jest Atharvaweda. Celem ajurwedy było zapewnienie człowiekowi zdrowia. Jej działanie skupia się przede wszystkim na zapobieganiu chorobie poprzez utrzymanie harmonii zarówno wewnętrznej, jak i zewnętrznej. Człowiek jest tu rozpatrywany jako część świata. Dlatego lekarze ajurwedyjscy analizują nie tylko symptomy ciała i ducha, ale również otoczenie, w jakim człowiek funkcjonuje, oraz to, czym się żywi. Narzędziami ajurwedy są: dieta, zioła, oddziaływanie kamieni i metali, zabiegi oczyszczające, masaże, gimnastyka. Tą gimnastyką są ćwiczenia hatha-jogi.

Gramatyka

Mistrzostwo w tej dziedzinie postrzegane było w Indiach za bardzo ważne dla rozwoju i harmonii człowieka, pozwalało bowiem na precyzję wypowiedzi. Ta umożliwiała zachowanie harmonii i czystość w komunikacji międzyludzkiej. Precyzja języka była formą kształtowania jaźni (svadhaya). Mistrzowie doskonalili się w gramatyce również ze względu na konieczność poszukiwania jak najlepszego sposobu wyrażania prawd duchowych. Riszi troszczyli się o to, by swe doświadczenie transcendentne wyrazić słowami tak, aby tych, którzy poszukują ostatecznej prawdy ,doprowadzić do tego samego doświadczenia. Dlatego traktaty o wiedzy duchowej pisano w postaci krótkich i niezwykle precyzyjnych sentencji, zwanych sutrami.

Joga

Służyła w pierwszym rzędzie rozwojowi duchowemu. Celem jogi było badanie świadomości i jej przekształcenie tak, aby mogła poznać Absolut. Proces ten polega na oczyszczaniu świadomości z wszelkich przeszkód zwanych uciążliwościami (kleśa) i poruszeniami (citta-vrtti) i odkryciu czystej jaźni (Atmana) W rozumieniu zachodnim Atman jest boską częścią człowieka, a więc duszą. Jak niejednokrotnie już pisałem, w obrębie jogi funkcjonuje olbrzymia ilość praktyk i technik służących osiągnięciu celu, a najpopularniejsza na zachodzie hatha-joga jest jedną z nich. Niezależnie od tego, jakie stosujemy techniki, joga, podobnie jak ajurweda, rozpatruje człowieka całościowo, nie wyrywając go z otocznia, w jakim funkcjonuje. Człowiek jest traktowany jako cząstka wszechświata do tego stopnia, że stanowi z nim absolutną jedność. Dlatego wśród zaleceń jogi znajdziemy takie, które odnoszą się do funkcjonowania w świecie oraz obejmują dbałość o rozwój i harmonię wszystkich poziomów egzystencji – ciała, umysłu i ducha.

Ajurweda dba zatem o nasze ciało. Precyzja języka doskonali nasz umysł. Joga służy rozwojowi ducha.

Opublikowano Joga dla poczatkujących, Joga w życiu | Otagowano , , , , , , , | 1 komentarz

Podróż przez bagna – potęga ciszy i bezruchu.

las bagiennyPoruszam się cicho, tak bezszelestnie, jak tylko mogę. Wolno, niespiesznie wędruję przez dzikie ostępy leśne. Bagna to teren, w którym trzeba utrzymać ciągłe skupienie i równowagę. Wędrówka przez bagna wymaga ciągłej świadomości każdego kroku. Stawiam je więc uważnie, dokładnie wybierając miejsce, gdzie postawię stopę. Czuję, jak rześkie wiosenne powietrze wypełnia moje ciało. Nagość bezlistnych jeszcze gałązek pozwala widzieć daleko. Szeroko otwarte oczy chłoną otaczające mnie piękno wynurzających się z wody powykręcanych konarów. Smukłe brzozy stoją w nieruchomej wodzie. Tylko od czasu do czasu da się słyszeć delikatny świergot małych ptaszków lub krakanie przelatujących kruków. Zmysły uderza prawie całkowity bezruch…, cisza. Stapiam się z otaczającą przyrodą. Doświadczenie absolutnej harmonii przenika całe istnienie. Pojawia się spontanicznie, niemal niezauważenie.

Cisza i bezruch to doświadczenia dominujące w przyrodzie. Zjawiska gwałtowne: hałas czy szybki ruch są tak naprawdę rzadkością. Filmy przyrodnicze dają zwykle fałszywy obraz przyrody, gdyż skupiają się na tych wyjątkowych momentach. Niejednokrotnie pokazują procesy i zjawiska w znacznie przyspieszonym tempie lub w skróconym czasie. Łatwo doświadczysz spokoju, ciszy i spowolnienia, gdy pójdziesz do lasu i się zatrzymasz.

Może właśnie dlatego pozostawanie w ciszy i bezruchu było od zawsze dominującą techniką prowadzącą do doświadczenia absolutu niemal we wszystkich tradycjach duchowych.

Przypominają mi się słowa Meher Baby:

Umysł zatrzymany jest Bogiem.
Umysł pracujący jest człowiekiem.
Umysł spowolniony jest boska ekstazą.
Umysł przyspieszony jest szaleńcem.

Opublikowano Joga w życiu, Różności Jogiczne | Otagowano | Skomentuj

Hatha-joga – medytacja w ruchu.

Dość powszechnie przedstawia się współcześnie praktykę pozycji jogi (asan) w kontekście zdrowia, przede wszystkim zdrowia ciała. Sam w poprzednim wpisie wskazywałem korzyści płynące z wykonywania sekwencji pozycji jogi (vinjasa) w radzeniu sobie ze stresem, podkreślając ich korzystny wpływ na ciało. Jest to chyba jeden z ważniejszych powodów zainteresowania jogą w naszym kręgu kulturowym. Wiele ośrodków jogi, prezentując korzyści płynące z praktyki jogi, skupia się na prozdrowotnym działaniu pozycji jogi. Z moich obserwacji wynika, że publikacje na ten temat w internecie cieszą się największym zainteresowaniem.

W konsekwencji przyjmujemy, że pozycje jogi powstały przede wszystkim po to, aby utrzymać ciało w zdrowiu. Tradycja jogi wskazuje jednak, że było nieco inaczej. Z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że pierwotnie asana odnosiła się do postawy ciała przyjmowanej podczas medytacji i była to pozycja siedząca. Joga była praktyką badania świadomości poprzez medytację wykonywaną w pozycji siedzącej. Wskazują na to pisane źródła jogi, takie jak Upaniszdy, Bhagawadgita, Jogabhaszja, Hatha joga pradipika czy Gheranda samhita. Dzieła te wymieniają przede wszystkim pozycje siedzące jako najlepsze do praktyki. Oczywiście nie oznacza to, że innych pozycji nie było. Wskazują na to rozmaite znaleziska archeologiczne przedstawiające postacie joginów w różnych pozycjach, np. drzewa.

Skąd zatem rozwój różnorodności pozycji i ich pozycji? Ciekawą uwagę na te temat poczynił Arnold Mindel psycholog i twórca psychologi procesu:
 „[...] wydaje się bardzo prawdopodobne, że hatha-joga rozwinęła się z medytacji związanej z wolnym ruchem. Jogowie zaczęli poruszać się i odkryli, że ich ciała potrzebowały, z jakichś powodów przyjmować określone pozycje. Nazwy asan jogi: “kot”, “kobra”, “łuk” itp. wskazują, w jaki sposób te pozycje ciała odpowiadają określonym uczuciom i wyobrażeniom.”

Odkryto związek ciała i świadomości, to, że określone ułożenie ciała oraz jego ruch pozwalały wywołać odpowiedni efekt na poziomie świadomości i dotrzeć do jej głęboko skrywanych pokładów.

Źródłem hatha-jogi jest więc badanie zjawisk świadomościowych poprzez ciało i jego ruch – medytację w ruchu. Szeroko opisywane i omawiane na zajęciach (niekiedy staje się to głównym ich celem) pozytywne efekty, jakie ta praktyka wywołuje w ciele, są raczej efektem ubocznym wynikającym z odblokowania świadomości, a nie głównym jej celem.

Opublikowano Hatha Joga, Joga na zachodzie | Otagowano , , | Skomentuj

Joga na stres

Z perspektywy ponad 20 lat studiów praktycznych i teoretycznych systemu jogi mogę powiedzieć, że jest ona jednym z najskuteczniejszych sposobów radzenia sobie ze stresem. Znany od tysięcy lat system osiągania wewnętrznej harmonii spełnia wszystkie kryteria, niezbędne w przeciwdziałaniu negatywnym skutkom stresu, postulowane przez współczesną wiedzę naukową. Niezależnie od tego, jaką metodę czy technikę stosujemy, w skutecznym podejściu do radzenia sobie ze stresem na pierwszy plan wysuwają się trzy elementy:
I. Aktywność fizyczna
II. Relaksacja
III. Samoświadomość

System hatha-jogi (ćwiczeń pozycji jogi i ich sekwencji) zapewnia odpowiedni poziom wysiłku fizycznego niezbędny do zniwelowania fizjologicznych zmian w organizmie wywołanych reakcją stresową:

  • usuwa z organizmu hormony stresu poprzez przyspieszanie krążenia;
  • powoduje wydzielanie endorfin, czyli tzw. hormonów szczęścia, odpowiedzialnych za poprawę nastroju;
  • zmniejsza napięcie wywołane reakcją stresową poprzez dostarczanie większej ilości krwi do tkanek, ich dotlenienie, co ma też wpływ na zwiększenie gibkości ciałą;
  • poprawia wydolności oddechową.

Relaksacja, kluczowy element jogi, usuwa nadmierne napięcie będące wynikiem reakcji stresowej. Rozwija także zdolność radzenia sobie z emocjami oraz zdolność zdystansowania się do sytuacji będących przyczyną stresu.

Dzięki relaksacji uczymy się też „zarządzać” stresem. W sytuacji stresowej następuje specyficzna reakcja organizmu gwarantująca określony sposób działania, np. powodzenie w ucieczce przed zagrożeniem. Reakcja ta w dzisiejszych warunkach nie jest normalnym stanem, jest stanem ponadnormatywnym występującym w sytuacjach krytycznych. Warunkiem przywrócenia normalnego stanu równowagi jest następująca po okresie stresu relaksacja. Jeśli etap ten nie nastąpi,  mówimy o stresie permanentnym, mającym niekorzystny wpływ na funkcjonowanie człowieka.

Relaksacja jest integralną częścią zajęć jogi. Każda dobrze skonstruowana sesja jogi kończy się relaksacją. Efektem relaksacji jest odprężanie ciała, czyli zmniejszenie napięcia mięśniowego oraz obniżenie poziomu wewnętrznej mobilizacji. Prawidłowa relaksacja pogłębia zdolność odczuwania ciała i rozwija świadomość stanu emocjonalnego, w jakim się znajdujemy.

Techniki koncentracji, będące elementem radża-jogi, poprawiają zdolność skupienia i wpływają na pogłębienie samoświadomości, zarówno w aspekcie odczuwania wpływu stresu na ciało fizyczne i związane z nim reakcje emocjonalne, jak i świadomości procesów psychicznej reakcji na stres.

Nieustanne rozproszenie, w jakim żyjemy, i ilość docierających do nas bodźców zewnętrznych utrudnia nam rozpoznanie czynników wywołujących stres. Sam stres powoduje zawężenie pola świadomości przez fizjologiczne organicznie zakresu percepcji zmysłów.

Regularny trening jogi obejmujący ćwiczenia ciała, oddechu i relaksację, wykonywane w pełnym skupieniu, owocuje w życiu codziennym podniesieniem zdolności rozpoznania czynników wpływających na naszą sytuację. Stajemy się świadomi czynników wywołujących stres, jak i tych redukujących go. To jest podstawą do zmiany naszych zachowań i efektywnego radzenia sobie ze stresem.

Więcej na temat mechanizmów stresu i działania jogi znajdziesz w artykule „Joga na stres”.

Opublikowano Joga i nauka, Joga na zachodzie, Joga w życiu | Otagowano , , , , | 1 komentarz

Joga w myśli indyjskiej

Omawiając temat genezy różnicowania i budowy człowieka oraz otaczającej go natury, powoływałem się na siostrzaną jodze filozofię sankhji. Odwoływanie się do innego systemu filozoficznego może powodować nieco zamieszania, szczególnie że wyjaśnieniu, na czym on polega, nie poświęciłem zbyt wiele miejsca. Dlatego poniżej przedstawię zarys myśli indyjskiej i opiszę, jakie miejsce zajmuje w nim joga.

Sześć darśan

Wyróżnia się sześć ortodoksyjnych systemów (szkół) filozofii hinduskiej. Darśana nie jest dokładnie tym samym, co rozumiemy pod pojęciem systemu filozoficznego na zachodzie. Darśana oznacza pogląd, wizję, doktrynę, ale też rozumienie, pojmowanie, i niekoniecznie jest całkowicie spójnym systemem logicznie wynikających z siebie twierdzeń. Jej przekaz niejednokrotnie dotyczy wglądu osiąganego na drodze doświadczenia mistycznego, będącego wynikiem kontemplacji, a  przekazywanego przez nauczyciela. Celem jest wyzwolenie z niewiedzy (avidia) i osiągnięcie jedności z absolutem. Traktaty opisujące darśany powstały dość późno, jednak uważa się, że ich korzenie znajdują się w Wedach – najstarszych przekazach hinduizmu. Tych sześć szkół to: njaja, waiśeszika, mimamsa, wedanta, sankhja i joga.

Njaja – jest nauką logicznego dowodzenia i określa metodę filozoficznego badania przedmiotów i podmiotu poznania. Njaja oznacza „zbadać istotę rzeczy” przez badanie analityczne i logiczne. Njajikowie – określają ją jako środek do prawdziwego poznania duszy oraz celu życia zgodnie z prawami natury. Za jej założyciela uważa się żyjącego w między 6 a 3 wiekiem p.n.e. Gotamę. Przyjmuje się, że jest on autorem Njaja-surty.

Waiśeszika – oznacza powoływanie się na różnice. Za założyciela tego systemu uznaje się Kanadę żyjącego około 2 wieku p.n.e., jest autorem Waiśeszika-sutry. System ten dzieli wielość natury na sześć istotności: drawja (substancja, materia); guna (jakość, właściwość); karma (działalność); samanja (wspólność); wiśesza (różność); samawaja (koherentność). Ich poznanie następujące w wyniku właściwego wypełniania obowiązków prowadzi do wyzwolenia.

Mimamsa – tłumaczy się jako „roztrząsanie”. Głównym przedmiotem zainteresowań tej szkoły jest rytuał. Spełnianie rytuału rozumiane jest tu jako podstawa w poszukiwaniu prawdy i przygotowuje do niej. Spełnienie ofiary zależało w pierwszym rzędzie od poprawnego zrozumienia tekstów wedyjskich. Mimansa do dnia dzisiejszego odgrywa wielką rolę w życiu mieszkańców Indii, ponieważ modlitwa i spełnienie ofiary zapowiadają wypełnienie wszelkiego rodzaju życzeń, niezależnie od tego, czy są one duchowe (a rytuał pełni tu funkcję przygotowującego oczyszczenia), czy też dotyczą życia codziennego.

Wedanta – czyli końcowe rozważania nad Wedami, zawarte przede wszystkim w Upaniszadach. Rozproszone w nich objawienia i głębokie wglądy dotyczą przede wszystkim brahmana (bezosobowego, uniwersalnego aspektu absolutu) i atmana (osobowego, indywidualnego aspektu absolutu zwanego jaźnią) oraz stosunku ich obu do siebie wzajemnie. Najpowszechniejszym nurtem wedanty jest nauka „niedwoistości” – adwaita-wedanta. Uczy ona, że cały świat zjawisk, dusza i bóg są tym samym. Najbardziej znanym jej przedstawicielem był Śnakara, żyjący na przełomie VIII i IX wieku.

Sankhja – jego ugruntowanie przypisuje się jednemu z riszich – Kapili. Naucza on, że wszechświat powstał przez połączenie prakryti (natury) i puruszy (świadomości). Szczegóły poglądu sankhji znajdziesz we wpisie Triguna – jogiczne „oddziaływania podstawowe”  i dalszych.

Joga – oznacza „jarzmo”, jedność, w znaczeniu poszukiwania, zjednoczenia z absolutem. Owo poszukiwanie w jodze jest kwestią kluczową i odnosi się do bezpośredniego zaangażowania jogina. Ponieważ w zasadzie każda droga i jakakolwiek aktywność, którą podejmujemy, aby poznać absolut, może być określona jako joga, w tradycji hinduskiej istnieją nazwy różnych dróg jogi. Najbardziej znane to: karma-joga (działanie pozbawione egoizmu); bhakti-joga (polegająca na oddaniu się miłości boga); radźa-joga (królewska joga polegająca na bezpośrednim badaniu świadomości) i zbiór praktyk wstępnych określanych jako hatha-joga; dźńana-joga (droga poznania abstrakcyjnego), a także tantryczna kundalini-joga. Ta wielość ścieżek jogi związana jest z wielością technik, jakie oferuje każda z nich. Wkraczając na ścieżkę jogi, możemy wybrać taką, która będzie zgodna z naszymi predyspozycjami, temperamentem.

Można powiedzieć, że joga niejako wchłonęła poglądy innych szkół filozoficznych. Można również praktyki związane z każdą ze szkół filozoficznych nazwać jogą. Dlatego mistrzowie, mówiąc o filozoficznych podstawach jogi, odwołują się często do rozmaitych nurtów filozofii hinduskiej.

Sześć darśan zwanych jest ortodoksyjnymi, gdyż uznają one autorytet Wed. W Indiach powstały jeszcze przynajmniej dwa nurty filozoficzne nie uznające Wed – dżinizm i buddyzm. Co ciekawe praktyki związane z tymi przekazami również określa się mianem jogi.

Opublikowano Filozofia jogi | Otagowano , , , , | 2 komentarzy

Joga kręgosłupa

„Mens sana in corpore sano” – W zdrowym ciele zdrowy duch.
Można śmiało powiedzieć, że to powiedzenie Juwenalisa – rzymskiego poety z początku naszej ery jest kwintesencją tego co leży u podstaw jogi. Już starożytni jogini zauważyli bowiem, że zdrowie ciała jest niezbędną podstawą do tego aby rozwijać ducha. Dlatego w starożytnym kompendium wiedzy jogi – Jogasutrach napisanym około 300 lat p.n.e. przez mędrca Patańdżalego znajdziemy listę czynników stojących na przeszkodzie temu rozwojowi. Należą do nich np.: choroba, otępienie, brak energii, złe samopoczucie, cierpienie, nierówny oddech, a więc symptomy pojawiające się gdy zaniedbujemy ciało.

Z tego powodu w tym samym tekście mędrzec Patańdżali zaleca początkującym joginom podążanie osmiostopniową ścieżką jogi (ashtanga yoga). Jej elementami jest praktyka pozycji jogi (asana), opanowanie oddechu (pranayama) oraz rozwój koncentracji przez opanowanie zmysłów. Ich celem, choć nie jedynym, jest utrzymanie zdrowia i sprawności ciała i umysłu. Dzięki temu możemy skierować się ku realizacji wyższych potrzeb ducha.

Obecnie wiele osób boryka się na co dzień z różnego rodzaju bólami kręgosłupa czy też bólami, których przyczyną jest wadliwa postawa ciała. Powodem tego są między innymi siedzący tryb życia oraz praca, podczas której wykonujemy przez wiele godzin te same asymetryczne czynności. Osoby te sięgają po rozmaite sposoby radzenia sobie z tymi problemami. Jednym z nich jest joga. Trzeba mieć jednak świadomość iż różnorodność sposobów ćwiczenia jogi jest bardzo duża i nie każdy z nich może pomóc w przypadku przewlekłych bólów pleców.

W takich przypadkach najlepsze efekty daje joga kręgosłupa. Joga kręgosłupa jest szczególnym podejściem do ćwiczenia jogi kładącym nacisk na radzenie sobie z problemami bólów kręgosłupa i pleców. W jodze kręgosłupa kładzie się nacisk na wykonywanie ćwiczeń odciążających i wyciągających kręgosłup oraz regulujących i wyrównujących napięcie mięśni odpowiedzialnych za stabilność kręgosłupa.

Ćwiczenia te powodują z jednej strony zwiększenie wytrzymałości mięśni a w niektórych przypadkach także przyrost masy mięśniowej. Z drugiej strony mogą spowodować zmniejszenie i wysmuklenie mięśni nadmiernie rozwiniętych. Ostatecznym efektem jest ukształtowanie masy mięśniowej na poziomie warunkującym harmonijne funkcjonowanie ciała przy jednoczesnym poniesieniu ogólnej wytrzymałości.

Ćwiczenia hatha-jogi powodują również wzrost gibkości zwanej też elastycznością. Efekt ten dotyczy zarówno mięśni jak i tkanki ścięgnistej. Joga przyczynia się do przywrócenia oraz zwiększenia zakresu ruchomości poszczególnych stawów.  W ten sposób układ mięśniowo-szkieletowy zaczyna funkcjonować prawidłowo podczas codziennych czynności równomiernie przenosząc obciążenia z nimi związane. Warto zwrócić uwagę, że w przeciwieństwie do innych aktywności związanych z rekreacją ruchową joga działa na wszystkie części ciała.

Nie do przecenienia jest tu zderzenie podejścia jogi ze współczesną wiedzą na temat fizjologii i anatomii człowieka oraz wynikające z nich doświadczenie w zakresie fizjoterapii. Skutkiem tego klasyczne pozycje jogi w jodze kręgosłupa uległy częstokroć daleko idącym modyfikacjom mającym na celu pomoc w usunięciu dolegliwości kręgosłupa. W wielu pozycjach stosuje się pomoce (koce, wałki, liny itp.) umożliwiające wzmocnienie efektu działania pozycji.

Największy wkład w tym zakresie ma sposób podejścia do jogi mistrza BKS Iyengara. On i jego uczniowie rozwinęli szereg technik skutecznie pomagających w bólach związanych z problemami kręgosłupa. Nauczyciele metody Iyengara są szkoleni w tym zakresie.
Jeśli zatem masz problem z przewlekłymi bólami pleców warto przyjść na zajęcia jogi kręgosłupa. Ważne jest poinformowanie nauczyciela o swoim problemie. Będzie mógł zaoferować indywidualne podejście i dobór odpowiednich ćwiczeń.

Należy pamiętać, że niezbędna jest również wizyta u lekarza. Po pierwsze ważne jest właściwe zdiagnozowanie przyczyn bólów. Po drugie konsultacja z lekarzem w zakresie przeciwwskazań oraz zalecanych ćwiczeń.

Opublikowano Joga dla poczatkujących, Joga na zachodzie, Joga w życiu | Otagowano , , , | Skomentuj

Ashtanga yoga – proces przemiany gun.

Kondycja ludzka jest według filozofii sankhji i jogi wynikiem interakcji transcendentnego bytu (purusza) z naturą (prakriti). Konsekwencją tego jest różnicowanie się natury, które powoduje przejawianie się jej na poziomach różnego stopnia subtelności (ciała – sharir). Organizm człowieka i jego zmysły, procesy mentalne i emocje, indywidualna świadomość „ja” – to wszystko emanacje natury przejawiające się w zależności od tego, która z trzech gun dominuje.

Jak łatwo zauważyć, w najbardziej subtelnych przejawach natury dominuje guna sattwy, w mniej subtelnych radżasu, a w najmniej tamasu. Te najsubtelniejsze emanacje natury są też najbliższe czystemu bytowi. Stąd cały proces jogi można opisać jako dążenie do uzyskania stanu najbardziej sattwicznego.

Proces ten jest niejako odwróceniem różnicowania się natury. Dominujący stan stagnacji i zamroczenia (tamas) związany z funkcjonowaniem na poziomie ciała i zmysłów, należy wypalić z pomocą żaru praktyki angażującego całkowicie aktywność psychomentalną (radżas), aby osiągnąć stan  przejrzystości i lekkości (sattwa), równowagi i spokoju, stan czystej jaźni umożliwiający poznanie bytu (purusza).

Mechanizm ten odnajduje ścisłe odzwierciedlenie w konkretnych technikach i praktykach jogi.  Praktyka oczyszczania poprzez ognień jest głęboko zakorzeniona w tradycji jogi. Pisał o tym szeroko Mircea Eliade w swej książce „Joga – nieśmiertelność i wolność”. Krótko streściłem to w w artykule „Joga – rys historyczny”.

Jeśli przyjrzymy się z tej perspektywy ośmiostopniowej ścieżce jogi (asthanga yoga) zobaczymy, że po przyjęciu pewnej postawy, czyli yam i niyam, które można tu określić jako zasady oczyszczania, jogin przeprowadzany jest przez ogień (radżas) pozycji (asana) i oddechu (pranayama), aby wejść na poziom klarowności i przejrzystości (sattwy) umożliwiającym poznanie istoty bytu (purusza).

Praktyka asan budzi intensywny ogień i pasję w ciele niezbędne do wypalenia bezwładu i ociężałości ciała fizycznego. Na kolejnych poziomach: oddechu (pranayama) powściągnięcia zmysłów (prathyahara) i koncentracji (dharana) następuje stopniowe wyciszenie ognia, ruchu i aktywności właściwego umysłowi oraz zmysłom zdominowanym przez radżas. Prowadzi to do doświadczenia sattwy osiąganej w medytacji (dhyana), gdy świadomość zostaje oczyszczona .

Dla współcześnie praktykujących jogę na zachodzie, świadomość tego procesu jest istotna, bo daje jasną perspektywę procesu jogi i pozwala uniknąć pułapki ograniczenia ćwiczenia tylko do asan i zatrzymania na poziomie radżasu. Praktyki, która owszem daje wyzwolenie z ociężałości i zastoju, co jest bardzo atrakcyjne – radżasowe, ale zatrzymuje na poziomie pobudzenia, namiętności i pasji z całymi tego konsekwencjami.

Opublikowano Filozofia jogi, Ścieżka Jogi | Otagowano , , , , , | Skomentuj

Różnicowanie natury

Zajmijmy się dalej tematem różnicowania natury (prakriti). Według filozofii sankhji proces różnicowania zależy od tego, która z gun: satwa, radżas czy tamas zacznie dominować.

Jeśli guna sattwy uzyskuje przewagę, pojawia się najsubtelniejsze ciało przyczynowe (karna sharir) z którego, w wyniku dalszych przemian gun, rodzi się idea egzystencji indywidualnej, czyli asmita – świadomość jestem. Świadomość jestem tworzy indywidualne ego (ahamkara).

Gdy dominującą guną staje się radżas, wykształca się ciało subtelne (linga sharir) będące siedliskiem procesów mentalnych i emocjonalnych, czyli elementów składających się na umysł (manas). Dlatego umysł cechuje wieczny ruch – to jest ten kołowrót myśli pędzących w głowie,  huśtawka stanów emocjonalnych targających naszym wnętrzem. Ciało subtelne pełni rolę łącznika między ciałem przyczynowym a grubym ciałem fizycznym (jada sharir).

Ciało fizyczne tworzy  pięć zmysłów poznania (jnanendrija):  nos, język, oczy, skóra, uszy. Pięć organów działania (karmendrija): ręce, nogi, organy mowy, oddechowe i rozrodcze, a także pięć elementów grubych (mahabhutas) czyli: ziemia, woda, ogień, powietrze i przestrzeń. Dominującą guną jest tu tamas. Ciało fizyczne jest więc według jogi ze swej natury bezwładne i ociężałe. W każdej z tych trzech grup proporcje gun są różne. Oprócz dominującego tamasu zmysły poznania cechuje przewaga satwy, organy działania przewaga radżasu, a elementy grube są najbardziej tamasowe.

Guny nadają charakter wszystkim przejawom natury (prakriti). Dla przykładu jedzenie możemy rozpatrywać w kontekście gun. Może ono być: satwiczne – dające odczucie lekkości i zrównoważenia, radżasowe – pobudzające i rozgrzewające lub tamasowe – przynoszące ociężałość, i stagnację.

Tu dochodzimy do tego co jest niezwykle ważnym elementem procesu jogi. Cały proces oraz związany z nim system technik radża jogi i będącej jej elementem hatha-jogi podporządkowany jest przemianom gun.
cdn…

Opublikowano Filozofia jogi | Otagowano , , , , , , , , , | Skomentuj

Triguna – jogiczne „oddziaływania podstawowe”

Zasmakujmy nieco w torii jogi. Jak wspominałem wcześniej jest to niezwykle przydatne do praktyki. Świadomość pewnych faktów pomoże nam zrozumieć sens i kierunek praktyki. Musimy tu sięgnąć do podstaw ontologicznych jogi, czyli tego jak według filozofii sankhji, której to zręby przyjmuje joga, rozumie się pochodzenie bytu.

Na początku były purusza i  prakriti.

Purusza (byt) – oznacza zasadę bierną, Jaźń, będące pierwiastkiem rzeczywistości, transcendentnym względem rzeczywistości podmiotowej – prakriti.

Prakriti (materia, natura) – jest zasadą twórczą, rzeczywistością przedmiotową występującą w postaci nieprzejawionej (awjakta) lub przejawionej (wjakta). „Pra” oznacza przed, a „kriti” tworzyć. Prakryti jest zatem rodzajem energii stwórczej. Gdy prakriti łączy się z zasadą bytu zaczyna się różnicować. Różnicującą się naturę cechują trzy podstawowe komponenty tj. guny – sattwa, radżas i tamas – podlegające nieustannym przemianom i warunkujące sposoby przejawiania się prakriti.

Guna (nić, pasmo, sznur) można by porównać ze znanymi z fizyki oddziaływaniami podstawowymi. Są to pewne siły charakteryzujące materię. Siły te podlegają nieustannym przemianom i warunkują sposoby przejawiania się materii.

Sattwa – ma naturę przejrzystości, lekkości, świetlistości, spokoju i równowagi, umożliwia ujawnianie, poznanie. W aspekcie psychicznym, który w filozofii jogi również jest przejawem natury, oznacza doświadczanie przyjemności, klarowności oraz myślenie.

Radżas – odpowiedzialna jest za ruch, aktywność, witalność, kreatywność, pobudzenie. W  aspekcie psychicznym oznacza ból, cierpienie, namiętność, ale i pasję.

Tamas – ma naturę stałości, trwania, bezwładu, oporu, ciężkości, ciemności, jest niejako przeciwieństwem sattwy co oznacza, że uniemożliwia poznanie. W aspekcie psychicznym oznacza mrok umysłowy, inercję, otępienie, obojętność.

Proces różnicowania się prakriti jest dość skomplikowany i wielopoziomowy. Zainteresowanych pogłębieniem wiedzy na ten temat odsyłam do bardzo ciekawej strony – „Filozofia sankhji w systemie jogi”
Sposób różnicowania się natury i udział w nim gun, ma doniosłe znaczenie dla  praktyki jogi i tym się zajmiemy następnym razem.

Opublikowano Filozofia jogi | Otagowano , , , , , , | Skomentuj

Prasarita Padottanasana – intensywne rozciągnie z nogami szeroko

Pozycja stojąca ze skłonem do przodu rozciągająca intensywnie tył ciała.

Poziom: ćwiczenie jogi dla początkujących.

Wykonanie

  • stań w pozycji góry (Tadasana)
  • stań lub skocz do rozkroku
  • rozsuń stopy do dużego rozkroku
  • utrzymuj stopy równolegle
  • połóż dłonie na biodrach, wyciągnij tułów
  • wykonaj skłon do przodu
  • ustaw tułów poziomo a ręce oprzyj na ziemi pod brkami
  • wyciągnij tyły nóg unosząc pośladki
  • umieść dłonie na linii stóp
  • wykonaj skłon w przód pochylając głowę ku ziemi

Działanie

  • wzmacnia stawy skokowe, kolanowe
  • rozciąga tyły i przyśrodkowe strony nóg
  • delikatnie masuje organy brzucha i podbrzusza
  • stymuluje serce płuca
  • obniża tętno
  • zwiększa ukrwienie głowy
  • uspokaja i wycisza umysł.
Opublikowano Pozycje stojące | Otagowano , , , , , | Skomentuj